Kiedy członek zarządu nie odpowiada za długi spółki?
Zgodnie z art. 116 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
- nie wykazał, że:
- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo
- niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;
- nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Nie każda z powyżej wymienionych przesłanek jest interpretowana jednolicie.
W orzecznictwie można się spotkać z dwoma odmiennymi interpretacjami przesłanki niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcia postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości bez winy członka zarządu spółki z o.o., która zwalnia członków zarządu z odpowiedzialności za zobowiązania spółki.
Jednym ze sposobów interpretacji jest uznanie, że art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) Ordynacji podatkowej (dalej również jako: o.p.) zwalnia członków zarządu z odpowiedzialności jedynie w przypadku, gdy w ogóle nie zgłosili oni wniosku o ogłoszenie upadłości, a ponadto nastąpiło to bez ich winy.
Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I FSK 1660/15, do badania istnienia przesłanki winy bądź jej braku można przejść jedynie wtedy, gdy ustalono, że w ogóle nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości (nie wszczęto postępowania układowego). Gdy wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony, art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p. nie znajduje w ogóle zastosowania i nie ma potrzeby rozważania przesłanki winy (jej braku) po stronie członka zarządu spółki. W art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p. ustawodawca nie odwołał się bowiem do "właściwego czasu", tak jak to zrobił w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) tej ustawy, co nie może pozostać bez wpływu na wynik wykładni tego przepisu.
W mojej ocenie ten sposób wykładni art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p. powinien zostać uznany za błędny.
Z licznych orzeczeń zarówno sądów administracyjnych jak i sądów powszechnych wynika, że członkowie zarządu mogą się eskulpować poprzez wykazanie braku winy w zbyt późnym złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości:
„Prezes spółki nie będzie ponosić odpowiedzialności za długi podatkowe spółki, jeśli wykaże, że nie ponosi winy za zbyt późne złożenie wniosku o upadłość.” (vide: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 grudnia 2009 r.)
W związku z tym, należy poddać ocenie, czy członek zarządu złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym czasie, zaś w przypadku odpowiedzi negatywnej, czy ponosi winę za spóźnione złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.