Podmioty zajmujące się działalnością hazardową a ustawa z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary

Odpowiedzialność z ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary najbardziej przypomina koncepcję odpowiedzialności karnej, o czym świadczy charakter instytucji wskazanych w tej ustawie. Określa ona zasady odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary jako przestępstwa lub przestępstwa skarbowe oraz zasady postępowania w przedmiocie takiej odpowiedzialności. Rola tej ustawy w sferze hazardu jest istotna o tyle, że urządzaniem gier hazardowych głównie zajmują się podmioty zbiorowe.

Podmiotem zbiorowym w rozumieniu ustawy jest osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, z wyłączeniem Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i ich związków. Jest nim także spółka handlowa z udziałem Skarbu Państwa , jednostki samorządu terytorialnego lub związku takich jednostek, spółka kapitałowa w organizacji, podmiot w stanie likwidacji oraz przedsiębiorca niebędący osobą fizyczną, a także zagraniczna jednostka organizacyjna. 

Kiedy podmiot zbiorowy ponosi odpowiedzialność za zachowanie osoby fizycznej?

1. gdy działa ona w jego imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu obowiązku,
2. gdy taka osoba została dopuszczona do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków,
3. gdy osoba fizyczna działa w imieniu lub interesie podmiotu zbiorowego, za zgodą lub wiedzą osoby, o której mowa w pkt 1,
4. gdy jest ona przedsiębiorcą, który bezpośrednio współdziała z podmiotem zbiorowym w realizacji celu prawnie dopuszczalnego,

- o ile zachowanie to przyniosło lub mogło przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść, chociażby niemajątkową.

Odpowiedzialność ta jest oparta na konstrukcji winy wyboru i winy nadzoru. Chodzi tu o brak należytej staranności w wyborze osoby fizycznej, działającej w imieniu podmiotu zbiorowego, brak należytego nadzoru nad tą osobą czy złą organizację działalności podmiotu zbiorowego, która nie zapewniła uniknięcia czynu zabronionego, gdy zachowanie należytej staranności, wymaganej w danych okolicznościach, mogło je zapewnić.

Odpowiedzialność podmiotu zbiorowego aktualizuje się dopiero gdy osobie fizycznej, działającej w imieniu lub interesie tego podmiotu, zostanie przypisana odpowiedzialność za czyn zabroniony i będzie to potwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym, warunkowo umarzającym wobec niej postepowanie karne albo postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe, orzeczeniem o udzielenie tej osobie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności albo orzeczeniem sądu o umorzeniu przeciwko niej postępowania z powodu okoliczności wyłączającej ukaranie sprawcy. A więc nie jest konieczny wyrok skazujący.

Wśród przestępstw, za które skazanie osoby fizycznej pociąga za sobą odpowiedzialność podmiotu zbiorowego wymieniono m.in. przestępstwa skarbowe przeciwko organizacji gier hazardowych, określone w art. 107 § 1-3 k.k.s., art. 107 a § 1 k.k.s., art. 108 k.k.s, art. 110 k.k.s. i art. 110 a k.k.s. Nie wskazano w tym katalogu czynów z art. 107 a § 2 k.k.s, 107 b k.k.s, 107 c k.k.s., 107 d k.k.s, 110 b k.k.s. i 111 k.k.s. – głównie dlatego, żeby wyeliminować z tego katalogu wykroczenia, ale też dlatego, że niektóre przepisy zostały uchwalone długo po powstaniu projektu ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych.

Od wspólników czy akcjonariuszy predysponujących do działania w podmiocie prawnym zajmującym działalność hazardową wymagana jest nienaganna opinia, niekaralność, brak zastrzeżeń z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego lub bezpieczeństwa interesów ekonomicznych państwa, a od osób pełniących funkcję w zakresie nadzorowania oraz bezpośredniego prowadzenia gier hazardowych dodatkowo specjalistycznej wiedzy potwierdzonej odbytym szkoleniem. To organ koncesyjny weryfikuje osobę mającą działać w spółkach hazardowych, zatem powstaje pytanie czy zasadnym byłoby zarzucenie spółce niewłaściwego wyboru takiej osoby? Ponadto w ustawie o grach hazardowych są bardzo rozbudowane formy nadzoru instytucjonalnego, więc ciężko byłoby udowodnić spółce brak należytej staranności w nadzorze nad daną osobą fizyczną[1]. Niemniej jednak ustawa przewiduje taką odpowiedzialność i należy mieć te przepisy na uwadze.