Zmiany w przepisach dotyczących przestępstw i wykroczeń skarbowych przeciwko organizacji gier hazardowych

Przed nami nowelizacja Kodeksu karnego skarbowego - w dniu 3 marca 2022 r. opublikowano projekt ustawy. Rozwiązania przyjęte w projekcie mają na celu zredukowanie szarej strefy. Zmianie mają ulec przepisy dotyczące m.in. instytucji czynnego żalu, okresów przedawnienia, a także zaostrzone zostaną kary za poszczególne przestępstwa i wykroczenia skarbowe. 

W niniejszym artykule opisane zostaną zmiany dotyczących stricte przestępstw i wykroczeń przeciwko organizacji gier hazardowych i związanego z nimi przepadku, chociaż zaznaczenia wymaga, że przepisy te należy interpretować w połączeniu z innymi, zmodyfikowanymi uregulowaniami, zawartymi w Kodeksie karnym skarbowym (dalej jako: k.k.s.).

Po pierwsze, modyfikacji mają ulec przepisy dotyczące przepadku. 

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 30 § 5 k.k.s., orzeka się przepadek dokumentu lub urządzenia do gry losowej, gry na automacie lub zakładu wzajemnego, a także znajdujących się w nich środków pieniężnych oraz wygranych, które na podstawie tego dokumentu przypadają grającemu, a także środków uzyskanych ze sprzedaży udziału w grze lub wpłaconych stawek. W uzasadnieniu projektu wskazano, że: „Modyfikacja treści § 5 art. 30 wynika głównie z potrzeby dostosowania jego brzmienia do współczesnych realiów urządzania gier hazardowych, czyli przede wszystkim przy wykorzystaniu różnego rodzaju urządzeń elektronicznych. W wielu przypadkach nie istnieje możliwość orzeczenia przepadku dokumentów, na podstawie których wygrane przypadają grającym. W szczególności dotyczy to gier urządzanych przez Internet, w których wygrane są zapisywane elektronicznie w pamięciach różnych urządzeń, np. serwerów zlokalizowanych często poza granicami Polski. W postępowaniu karnym skarbowym fakt uzyskania wygranej może być udowodniony w różny sposób, w związku z tym proponuje się zapis na tyle ogólny i uniwersalny, aby obejmował wszystkie przypadki, w których fakt uzyskania wygranych będzie udowodniony za pomocą wszelkiego rodzaju dowodów zebranych w toku postępowania. Proponowana zmiana zapewni także większą klarowność, ale i precyzję, co posłuży lepszemu zrozumieniu tego przepisu przez adresatów normy prawnej, którymi są nie tylko profesjonalni prawnicy, ale przede wszystkim grający, do których należą środki finansowe podlegające przepadkowi. Ograniczy też katalog dokumentów, które mogą zostać skonfiskowane wyłącznie do takich, na podstawie których urządzana lub prowadzona była gra hazardowa. W szczególności dotyczyć to będzie umów między podmiotami zaangażowanymi w nielegalne urządzenie bądź prowadzenie gier hazardowych, dokumentów dotyczących rozliczeń finansowych między nimi, niestanowiących ksiąg podatkowych czy też pokwitowań wypłaty wygranych dla osób uczestniczących w nielegalnych grach hazardowych. Dokumenty tego rodzaju są zabezpieczane przez organy postępowania przygotowawczego w miejscach popełniania czynów zabronionych, takich jak nielegalne salony gier na automatach, nielegalne kasyna.”

Jeżeli chodzi o urządzenia i automaty do gier, obecnie, przy orzeczeniu przepadku takich urządzeń czy automatów do gier, w pierwszej kolejności próbuje się je sprzedać legalnie działającym podmiotom. Dopiero w dalszej kolejności są niszczone, gdy wykazane zostanie, że próba sprzedaży zakończyła się niepowodzeniem. W praktyce takie urządzenia czy automaty do gry są uszkodzone, bądź nie odpowiadają określonym w przepisach warunkom dopuszczenia do obrotu w kraju i legalnie działające podmioty nie są nimi zainteresowane.  Przepis ma stanowić, że wykonanie orzeczenia sądu o przepadku przedmiotów będzie następowało poprzez zniszczenie. 

Po drugie, wprowadzono modyfikacje w przestępstwach i wykroczeniach skarbowych. 

Art. 107 d, dotyczący nielegalnego posiadania automatu do gier, ma otrzymać nowe brzmienie. Zamiast karania podmiotu, który posiada automat do gier wbrew warunkom koncesji lub bez wymaganego urzędowego sprawdzenia, czy bez nałożenia wymaganych urzędowych zamknięć, karane będzie posiadanie automatów do gier „wbrew przepisom ustawy”. W uzasadnieniu projektu wskazano, że zmiana ta ma na celu usunięcie wątpliwości interpretacyjnych, czy przepis ten odnosi się jedynie do podmiotów legalnie działających, czy też do tych działających nielegalnie, które nie posiadają koncesji. Użyto zatem ogólnego odesłania do przepisów ustawy, które mają uzupełniać blankietową normę karną. 

Projektodawca zamierza dodać nowe przestępstwo skarbowe – udostępnianie nieruchomości lub środków do nielegalnych gier hazardowych. Osoba udostępniająca nieruchomości lub środki, w szczególności wynajmująca lub użyczająca całość lub część nieruchomości, do prowadzenia lub urządzania gry hazardowej bez wymaganej koncesji lub zezwolenia, ma podlegać karze grzywny do 360 stawek dziennych. Przewidziany jest wypadek mniejszej wagi – wówczas sprawca będzie podlegać karze grzywny za wykroczenie skarbowe, czyli od 1/10 do dwudziestokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia.

Nie jest tak, że obecnie nie pociąga się do odpowiedzialności osób, które udostępniają nieruchomości lub środki do nielegalnych gier hazardowych. Takie osoby mogą być karane za pomocnictwo w urządzaniu nielegalnych gier hazardowych. Rzecz w tym, że generalnie większość społeczeństwa nie wie, że taki czyn jest karalny, albowiem nie jest to wprost wyrażone w ustawie. Ponadto, nie zawsze można skutecznie postawić taki zarzut. Wymagane jest wykazanie, że taka osoba wiedziała, że działalność prowadzona np. w takim wynajętym lokalu, jest sprzeczna z prawem. Są przypadki, w których wykazanie świadomości po stronie sprawcy jest bardzo utrudnione. 

Od kiedy zmiana wejdzie w życie, z takim przepisem będzie można się zapoznać i miejmy nadzieję – świadomość osób, niemających wiedzy prawniczej, wzrośnie. Uregulowanie te pozwoli także na karanie bez żadnych wątpliwości, jeżeli chodzi o stronę podmiotową przestępstwa. 

Warto zauważyć, że w uzasadnieniu projektu słusznie podnoszona jest kwestia typu uprzywilejowanego: „Praktyka pokazuje, że istnieją sytuacje zasługujące na stosowanie łagodniejszej sankcji (jednorazowe wynajęcie lokalu, bezpłatne użyczenie itp.), co niewątpliwie powinno znaleźć odzwierciedlenie w tekście ustawy”. 

Zmianie ma ulec także treść art. 108 k.k.s. - o nielegalne gry fantowe. Dodano zapis stanowiący o przypadku mniejszej wagi. Wówczas sprawca będzie podlegał karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Powszechnie wiadomo, że organizowane są różnego rodzaju konkursy czy loterie z wygranymi rzeczowymi (głównie), bez wymaganego zezwolenia. Wówczas nie można liczyć na bezkarność, aczkolwiek mając na uwadze okoliczności takiego czynu oraz stopień szkodliwości społecznej, kara nie powinna być zbyt duża. 

Wskazuje się na potrzebę wprowadzenia typu uprzywilejowanego takiego przestępstwa – gdy nadwyżka z loterii fantowej, gry bingo fantowe, loterii promocyjnej lub loterii audioteksowej nie przekracza małej wartości tj. w czasie popełnienia czynu zabronionego nie przekracza dwustukrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia. 

W paragrafie drugim tego przestępstwa skarbowego kara ma pozostać ta sama. Zmianie ma ulec treść przepisu – obecnie sprawca podlega karze grzywny w wysokości 120 stawek, jeżeli nadwyżka z loterii fantowej, gry bingo fantowe, loterii promocyjnej lub loterii audioteksowej była przeznaczona na cel społecznie użyteczny, w szczególności dobroczynny.

Projektodawca chce wprowadzić przypadek mniejszej wagi także w artykule penalizującym uczestnictwo w nielegalnych grach hazardowych – 109 k.k.s. W uzasadnieniu projektu podniesiono, że w indywidualnych przypadkach postepowanie takie nie będzie szczególnie karygodne.

Planowane jest wprowadzenie nowego typu przestępstwa skarbowego, art. 110 c k.k.s. – utrudnianie kontroli w zakresie gier hazardowych. Regulacja ta powstała na wzór przepisów dotyczących kontroli celnej czy podatkowej. 

Osoba, która udaremnia lub utrudnia funkcjonariuszowi, uprawnionemu do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej w zakresie urządzania i prowadzenia gier hazardowych, wykonanie czynności służbowej, w szczególności przeprowadzenie, w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia, możliwości gry na automacie lub gry na innym urządzeniu do gier, bądź nie udziela wyjaśnień lub nie udostępnia wymaganych dokumentów, mających znaczenie dla prowadzonej kontroli, ma podlegać karze grzywny do 720 stawek dziennych. Przewidziany jest wypadek mniejszej wagi – wówczas sprawca ma podlegać karze grzywny za wykroczenie skarbowe.

Praktyka pokazuje, że kontrole w zakresie nielegalnego urządzania gier hazardowych są utrudniane – funkcjonariusze nie są wpuszczani do lokalu, w którym potencjalnie mogą znajdować się automaty do gry, a gdy już dostaną się do takiego lokalu, odłącza się automaty od zasilania, co uniemożliwia przeprowadzenie na miejscu eksperymentu w zakresie stwierdzenia nielegalnego urządzania gier hazardowych. Jednak niektóre zachowania kontrolowanych nie są tak naganne, aby traktować je jako przestępstwo. Wówczas wystarczający powinien być mandat . 

Podsumowując, można stwierdzić, że pomimo sformułowania nowych typów nowych przestępstw, przepisy generalnie zostaną złagodzone poprzez regulacje dotyczące przypadków mniejszej wagi. I słusznie, gdyż nie każdy czyn od razu powinien być kwalifikowany jako przestępstwo skarbowe.